Antalya’da 2 bin yıllık zeytinyağı merkezi: Kadınların ekonomik gücü tarihe geçti

Antalya’nın Kepez ilçesinde bulunan yaklaşık 2 bin yıllık Lyrboton Kome Antik Kenti, Roma Dönemi’nde önemli bir zeytinyağı üretim merkezi olarak öne çıktı. Çok sayıda işliğin bulunduğu antik yerleşimde üretilen zeytinyağından elde edilen gelirin, bağlı bulunduğu Perge’nin ekonomik gücüne ve imar faaliyetlerine katkı sağladığı belirtildi.

Lyrboton Kome’de ilk kapsamlı kazı ve araştırma çalışmaları 2016 yılında Antalya Müzesi Müdürlüğü başkanlığında başlatıldı. Akdeniz Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nevzat Çevik’in 4 yıl boyunca yürüttüğü çalışmalar kapsamında, yerleşimdeki zeytinyağı üretimine ilişkin çok sayıda yapı ve düzenek ortaya çıkarıldı.

ANTİK ÇAĞIN ZEYTİN ÇİFTLİĞİ

Prof. Dr. Nevzat Çevik, Lyrboton Kome’nin diğer adının Elaibaris olduğunu belirterek, “Elaia”nın zeytin, “baris”in ise çiftlik anlamına geldiğini söyledi. Çevik, bu nedenle yerleşimin adının “zeytin çiftliği” anlamına geldiğini ifade etti.

Lyrboton Kome’nin büyük bir kentsel yerleşimden ziyade üretim merkezi niteliğinde bir köy olduğunu belirten Çevik, çok sayıdaki işliğin bölgede yüksek miktarda zeytinyağı üretildiğini gösterdiğini kaydetti.

Roma Dönemi’nde Antalya ve çevresinin önemli bir dış satım merkezi olduğunu belirten Çevik, bölgede üretilen zeytinyağından elde edilen gelirlerin Perge’deki bazı anıtsal yapıların ve ana cadde üzerindeki yapıların inşasına katkı sağladığını aktardı.

ZEYTİNYAĞI GELİRİ PERGE’NİN İMARINA KATKI SAĞLADI

Lyrboton Kome’nin Perge’nin ekonomik yaşamındaki önemine dikkat çeken Çevik, antik yerleşimde üretim yapan ailelerin elde ettiği gelirlerin zaman içerisinde Perge’deki imar faaliyetlerine yansıdığını belirtti.

Çevik, Demetrios ve Apollonios kardeşlerin Perge’de yaptırdığı bazı yapıların da Lyrboton Kome ile bağlantılı ailelerin ekonomik gücüyle ilişkili olduğunu ifade etti.

ANTİK YERLEŞİMDE KADINLARIN EKONOMİK GÜCÜ

Lyrboton Kome’nin dikkat çeken özelliklerinden biri de kadınların ekonomik ve toplumsal yaşamda üstlendiği rol oldu.

Demeter Rahibesi Arete’nin kendi parasıyla bir zeytinyağı kulesi yaptırdığı ve vakıf kurduğu belirtildi. Arete’nin ardından ailesinin diğer üyelerinin de zeytinyağı üretimini sürdürdüğü aktarıldı.

Prof. Dr. Çevik, Lyrboton Kome’nin tarihinde Arete ve torunu Kille gibi kadınların önemli bir yere sahip olduğunu belirterek, üretim ve ekonomik faaliyetlerde kadınların etkin rol üstlendiğine dikkat çekti.

ZEYTİNLİKLERİ KORUYAN 2 BİN YILLIK VAKIF HÜKMÜ

Lyrboton Kome’de bulunan yazıtlar, antik dönemde zeytinliklerin korunmasına yönelik dikkat çekici bir uygulamayı da ortaya koyuyor.

Prof. Dr. Çevik’in aktardığı bilgilere göre, Arete tarafından yaptırılan zeytinyağı kulesine ilişkin vakıf yazıtında, zeytin ağaçlarının kesilemeyeceği, satılamayacağı ve başka amaçlarla kullanılamayacağı yönünde hükümler yer alıyor.

Bu düzenlemenin, üretim kaynaklarının korunmasına yönelik yaklaşık 2 bin yıl öncesinden kalma önemli belgelerden biri olduğu ifade edildi.

ZEYTİNYAĞI GELİRİYLE APOLLON ŞENLİKLERİ DÜZENLENDİ

Lyrboton Kome’de zeytinyağı üretiminden elde edilen gelirin yalnızca ekonomik faaliyetlerde kullanılmadığı da aktarıldı.

Çevik, her yıl belirli bir tarihte Apollon onuruna düzenlenen şenliklerin zeytinyağı gelirleriyle gerçekleştirilmesinin şart koşulduğunu belirtti. Buna göre köy halkının şenliklerde ağırlanması, doyurulması ve çeşitli etkinliklerle bir araya gelmesi öngörülüyordu.

Kazı çalışmalarında Apollon’a ait olduğu değerlendirilen bir alanın da ortaya çıkarıldığı belirtildi.

Lyrboton Kome’deki bulgular, antik dönemde kırsal üretim merkezlerinin kent ekonomilerindeki rolünü ve zeytinyağı üretiminin Antalya bölgesindeki ekonomik yaşam açısından önemini ortaya koyarken, kadınların üretim, yönetim ve vakıf faaliyetlerindeki etkinliğine ilişkin önemli izler taşıyor.