Hürriyetin Sesi Bakü’den Yükseliyor: Azerbaycan Halk Cumhuriyeti 108 Yaşında

  Müslüman Doğu’nun ilk laik, demokratik ve parlamenter devleti olan Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin kuruluşu, bugün tüm dünyada "Bağımsızlık Günü" adıyla gururla kutlanıyor.

Takvimler 28 Mayıs 1918’i gösterdiğinde, Çarlık Rusyası’nın çöküşüyle başlayan ulusal uyanış hareketi, Kafkasya’da tarihi bir zaferle taçlandı. Mehemmed Emin Resulzade liderliğindeki Azerbaycan Millî Konseyi, Tiflis’te imzaladığı tarihi “Bağımsızlık Bildirgesi” (İstiklal Beyannamesi) ile Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin (ADC) kurulduğunu dünyaya ilan etti.

  Bu ilan, yalnızca bir coğrafyanın bağımsızlığı değil; aynı zamanda Doğu ve İslam dünyasının ilk parlamenter, laik ve hukuka bağlı demokratik devletinin doğuşuydu.

Gence’den Bakü’ye Uzanan İstiklal Yolu

  İlk geçici hükümet başkanlığını Fetali Han Hoyski’nin üstlendiği genç cumhuriyet, ilk 10 gün çalışmalarını Tiflis’te sürdürdükten sonra Gence’ye taşındı. Bakü’nün Daşnak-Rus işgal güçlerinden temizlenmesi ise ancak Türk tarihinin altın sayfalarından biri olan Kafkas İslam Ordusu’nun yardımıyla mümkün oldu. Eylül 1918’de Bakü’nün kurtarılmasıyla birlikte, millî hükümet nihayet kalıcı başkentine yerleşti.

Çağının Ötesinde Bir Vizyon: Kadınlara Seçme Hakkı

  Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, gergin ve karmaşık sosyo-politik koşullar altında geçen 23 aylık kısa ömrüne, modern dünyayı kıskandıracak başarılar sığdırdı:

Kadın-Erkek Eşitliği: Birçok Batılı devletten on yıllarca önce, Müslüman Doğu'da kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanıyan ilk devlet Azerbaycan oldu.

Devlet Kurumsallaşması: Ulusal ordu kuruldu, millî para birimi basıldı, ulusal banka faaliyete geçirildi ve serbest seçimlerin önü açıldı.

Üç Renkli Bayrak: 9 Kasım 1918’de, Resulzade’nin önerisiyle bugünkü mavi, kırmızı ve yeşil renkli, ay-yıldızlı millî bayrak kabul edildi.

Uluslararası Tanınma: Cumhuriyeti resmen tanıyan ilk devlet Osmanlı İmparatorluğu (4 Haziran 1918) oldu; ardından cumhuriyet, küresel diplomasi sisteminin saygın bir öznesi olarak kabul gördü.

"Müslüman Doğu’da milliyet, mezhep, sınıf ve cinsiyet ayrımı gözetmeksizin tüm vatandaşların siyasi haklarını güvence altına alan bir özgürlük beyannamesi yazıldı."

İşgal, Kesinti ve Küllerinden Doğuş

  Ne yazık ki bu özgürlük rüzgarı, 1920 yılında Bolşevik Kızıl Ordu’nun acımasız saldırısıyla kesintiye uğradı. Sovyetler Birliği, Azerbaycan’ı zorla kendi bünyesine katarak cumhuriyeti devirdi. Ancak 23 ay boyunca kalplere ekilen bağımsızlık fikri asla yenilmedi.

  Sovyet İmparatorluğu’nun çöküşüyle birlikte, 18 Ekim 1991’de "Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Devlet Bağımsızlığı Hakkında" Anayasa Kanunu kabul edildi. Bu kanun, doğrudan 28 Mayıs 1918 tarihli Bağımsızlık Bildirgesi’ne atıfta bulunarak modern Azerbaycan’ın, 1918’deki Halk Cumhuriyeti’nin doğrudan resmi halefi olduğunu ilan etti.

Cumhuriyet Günü'nden Bağımsızlık Günü'ne: Yeni Bir İsim, Yeni Bir Ruh

  1990 yılından itibaren resmi tatil statüsünde "Cumhuriyet Günü" olarak kutlanan 28 Mayıs’ın adı, 15 Ekim 2021’de yürürlüğe giren kanunla özüne ve içeriğine daha uygun olacak şekilde "Bağımsızlık Günü" olarak değiştirildi.

  Bugün bu kutlu gün, sadece Azerbaycan sınırlarında değil; ABD'nin Nevada ve Arizona eyaletleri ile Washington ve West Hollywood gibi önemli dünya metropollerinde de resmi olarak "Azerbaycan Bağımsızlık Günü" ilan edilerek uluslararası düzeyde selamlanıyor.

Toprak Bütünlüğünü Sağlamış Muzaffer Bir Halk

  Azerbaycan halkı, bağımsızlığın yeniden kazanılmasının ardından geçen otuz yılı aşkın sürenin ardından, bu tarihi günü artık tamamen farklı bir gururla kutluyor.

  Karabağ’ın azat edilmesiyle birlikte, tarihinin en güçlü dönemini yaşayan Azerbaycan, 1918’de Mehemmed Emin Resulzade ve yol arkadaşlarının attığı o asil temeli, bugün Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından toprak bütünlüğünü bütünüyle sağlamış muzaffer bir devlet olarak geleceğe taşıyor. Doğu’nun ilk parlamentosunun yaktığı istiklal meşalesi, bugün Kafkasya’nın parlayan yıldızı olarak dünyayı aydınlatmaya devam ediyor.