Akıllı telefonların ergenlerde dikkat ve bilişsel performansa etkisi tartışılıyor: “Brain Drain” uyarısı Slug
Akıllı telefonların yalnızca kullanım süresiyle değil, yakında bulunmasıyla bile dikkat ve bilişsel performansı etkileyebileceğine yönelik araştırmalar gündemde. “Brain drain” olarak tanımlanan etki, dijital uyaranların çocuk ve ergenlerin dikkat, sabır ve derin düşünme becerileri üzerindeki olası etkilerine dikkat çekiyor.
Akıllı telefonlar, sosyal medya ve kısa videolar çocukların ve ergenlerin günlük yaşamının önemli bir parçası haline gelirken, dijital dünyanın zihinsel gelişim üzerindeki etkileri yeniden gündeme geldi. Enstitü Sosyal’de Adnan Veysel Ertemel tarafından kaleme alınan “Görünmez Sular, Eriyen Zihinler: Ergenlikte Akıllı Telefonun Sessiz Tahribatı” başlıklı analizde, farklı araştırmalardan hareketle dikkat, sabır ve bilişsel performans üzerindeki olası etkiler ele alındı.
Analizde özellikle akıllı telefonun yalnızca kullanım süresinin değil, cihazın fiziksel olarak yakınında bulunmasının da bilişsel performans açısından önem taşıyabileceğine dikkat çekildi.
Telefon başka odadayken performans daha yüksek
Texas Üniversitesinden Adrian Ward ve ekibinin yaklaşık 800 kişiyle gerçekleştirdiği deney, analizde öne çıkan araştırmalardan biri oldu. Katılımcıların bilişsel testler sırasında telefonlarını farklı konumlarda bulundurduğu çalışmada, telefonunu başka bir odada bırakanların kullanılabilir bilişsel kapasite testlerinde daha yüksek performans gösterdiği aktarıldı.
Telefonun sessizde veya kapalı olması da sonuçları tamamen değiştirmedi. Araştırmacılar, cihazın yakınında bulunmasının kişilerin dikkatini bilinçli olarak telefona yöneltmese bile zihinsel kaynakların bir bölümünü tüketebileceğini belirterek bu durumu “brain drain” yani “zihinsel kaynakların tüketilmesi” kavramıyla açıkladı.
IQ verilerindeki değişim de gündemde
Analizde ayrıca bazı ülkelerde uzun yıllar boyunca yükselen IQ puanlarında görülen tersine dönüşlere ilişkin araştırmalara yer verildi. Norveç verilerini inceleyen 2018 tarihli bir çalışmada, 1975 sonrasında doğan erkeklerde IQ puanlarında gerileme görüldüğü, kardeş karşılaştırmalarının ise çevresel faktörlerin önemine işaret ettiği aktarıldı.
ABD'de 2006-2018 dönemindeki verileri inceleyen başka bir araştırmada da bazı bilişsel alanlarda düşüşler tespit edildi. Ancak bu bulguların doğrudan akıllı telefon kullanımının IQ düşüşüne neden olduğunu kanıtlamadığı, bilişsel değişimlerin birden fazla çevresel ve toplumsal faktörle ilişkili olabileceği göz önünde bulunduruluyor.
Dijital dünyada dört temel risk
Analizde sosyal psikolog Jonathan Haidt'ın çocukların sosyal yaşamındaki değişimlere ilişkin değerlendirmelerine de yer verildi. Buna göre yüz yüze oyun ve etkileşimin yerini telefon ve sosyal medya merkezli yaşamın alması; sosyal yoksunluk, uyku bozulması, dikkat parçalanması ve bağımlılık gibi dört temel risk alanını gündeme getiriyor.
Özellikle kısa videolar ve sürekli bildirimlerle yoğun dijital uyarana maruz kalmanın, uzun metinlere odaklanma, sabır gerektiren problemleri çözme ve kesintisiz düşünme gibi beceriler açısından eğitim dünyasında yeni tartışmalar oluşturduğu belirtiliyor.
İsveç'te ekran politikası yeniden değerlendirildi
Dijital eğitim konusunda öncü ülkeler arasında gösterilen İsveç'te de ekran kullanımına ilişkin politikalar yeniden değerlendirildi. Ülkede okuma performansındaki gerilemenin ardından 2023 yılında okullarda basılı kitap kullanımını desteklemek amacıyla kaynak ayrıldı ve kitap ile el yazısına yeniden ağırlık verildi.
UNESCO da eğitim teknolojilerinin yalnızca yeni oldukları için kullanılmaması, eğitim üzerindeki faydalarının bilimsel kanıtlarla değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Uzmanların ve araştırmaların ortak gündeminde ise çocukların dijital dünyayla ilişkisini tamamen kesmekten ziyade ekran kullanımının niteliği, dikkat dağıtıcı unsurların azaltılması, uyku düzeninin korunması ve yüz yüze sosyal etkileşim ile fiziksel aktivitelerin desteklenmesi bulunuyor.
Tepkiniz ne oldu?
