Aşırı İşlenmiş Gıda Tüketimi Beyin Damar Sağlığıyla İlişkili Çıktı: 8 Bin 783 Kişilik Araştırmadan Dikkat Çeken Sonuç

Kanada'da 35-69 yaş aralığındaki 8 bin 783 yetişkinin verilerinin incelendiği bilimsel araştırma, aşırı işlenmiş gıdaların fazla tüketilmesi ile beyin damarlarında belirti vermeden gelişebilen hasar bulguları arasında ilişki olabileceğini ortaya koydu. JAMA Network Open dergisinde yayımlanan çalışmada, bu gıdaları en fazla tüketen grupta beyin MR görüntülemelerinde damar kaynaklı hasar bulgularının daha sık görüldüğü belirlendi. Araştırmacılar, sonuçların doğrudan neden-sonuç ilişkisi göstermediğini vurguladı. 

AŞIRI İŞLENMİŞ GIDALAR BEYİN DAMAR SAĞLIĞINI ETKİLEYEBİLİR

15 Ekim 2026 tarihinde JAMA Network Open dergisinde yayımlanan araştırmada, aşırı işlenmiş gıda tüketiminin orta yaş grubundaki bireylerin beyin sağlığıyla ilişkisi değerlendirildi.

Kanada'da yürütülen çalışmaya, daha önce kalp ve damar hastalığı bulunmayan 35-69 yaş aralığındaki 8 bin 783 yetişkin dahil edildi.

Katılımcıların beslenme alışkanlıkları, vücut yağ oranları, beyin manyetik rezonans (MR) görüntüleri ve bilişsel değerlendirme sonuçları incelendi.

Araştırmada, aşırı işlenmiş gıdaları daha fazla tüketen kişilerde beyin damarlarıyla ilişkili bazı yapısal değişikliklerin daha sık görüldüğü tespit edildi. 

EN FAZLA TÜKETENLERDE HASAR BULGUSU DAHA YÜKSEK

Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri, beslenme alışkanlıklarına göre oluşturulan gruplar arasındaki farklılık oldu.

Aşırı işlenmiş gıdaları en fazla tüketen katılımcıların yaklaşık yüzde 11'inde beyin damarlarıyla ilişkili hasar bulguları saptandı.

Bu oran, söz konusu gıdaları en az tüketen grupta yaklaşık yüzde 8 olarak kaydedildi.

Başka bir ifadeyle, yüksek tüketim grubunda yaklaşık her 9 kişiden 1'inde, düşük tüketim grubunda ise yaklaşık her 12 kişiden 1'inde bu bulgulara rastlandı.

Araştırmacılar, farklı sağlık ve yaşam tarzı değişkenlerini dikkate aldıklarında da yüksek tüketim ile MR'da saptanan damar kaynaklı hasar bulguları arasındaki ilişkinin devam ettiğini bildirdi.

BEYİN MR GÖRÜNTÜLERİNDE İKİ ÖNEMLİ BULGU

Araştırmada beyin damar sağlığının değerlendirilmesi amacıyla MR görüntülerinde iki farklı bulgu incelendi.

Bunlardan ilki, beynin farklı bölgeleri arasındaki iletişimde önemli rol oynayan beyaz madde dokusunda görülen sinyal değişiklikleriydi.

Beyaz madde hiperintensiteleri olarak adlandırılan bu değişiklikler, küçük damar hastalığıyla ilişkili olabilen görüntüleme bulguları arasında yer alıyor.

İkinci bulgu ise kişinin fark edebileceği belirgin bir felç tablosu olmadan gelişebilen ve görüntüleme sırasında saptanabilen beyin enfarktlarıydı.

Araştırmacılar, bu tür bulguların bazı kişilerde klinik belirtiler ortaya çıkmadan önce görülebileceğine dikkat çekti.

İNME VE BİLİŞSEL GERİLEME AÇISINDAN ÖNEM TAŞIYOR

Beyin damarlarında belirti vermeyen yapısal değişiklikler, uzun vadeli beyin sağlığının değerlendirilmesinde önem taşıyor.

Beyaz madde değişiklikleri ve belirti vermeyen beyin enfarktları, daha önceki bilimsel çalışmalarda ilerleyen yaşlarda inme ve bilişsel işlevlerde gerileme gibi sağlık sorunlarıyla ilişkilendiriliyor.

Ancak Kanada'daki araştırma, aşırı işlenmiş gıda tüketen katılımcıların ilerleyen yıllarda mutlaka inme veya demans geliştireceği sonucunu ortaya koymuyor.

Çalışma, beslenme alışkanlıkları ile mevcut MR bulguları arasındaki ilişkiyi değerlendirdiği için gelecekteki hastalık riskine ilişkin kesin bir tahmin sunmuyor. 

BİLİŞSEL PERFORMANSTA BELİRGİN BİR İLİŞKİ SAPTANMADI

Araştırmada dikkat çeken bir diğer sonuç ise bilişsel değerlendirmelerden elde edildi.

Katılımcıların bellek, dikkat ve zihinsel işlem becerilerini değerlendiren test sonuçları incelendiğinde aşırı işlenmiş gıda tüketimiyle bilişsel performans arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmadı.

Buna karşılık MR görüntülerinde damar kaynaklı bazı değişikliklerle ilişki saptanması, yapısal bulguların ölçülebilir bilişsel sorunlardan önce ortaya çıkabileceği olasılığını gündeme getirdi.

Araştırmacılar, bu olasılığın netleştirilmesi için katılımcıların uzun süre takip edildiği yeni çalışmalara ihtiyaç bulunduğunu belirtti.

VÜCUT YAĞ ORANIYLA DA İLİŞKİ BULUNDU

Çalışma kapsamında aşırı işlenmiş gıdaların vücut yağlanmasıyla ilişkisi de araştırıldı.

Bu gıdaları en fazla tüketen grupta, en az tüketenlere kıyasla vücut yağ oranının ortalama 1,7 yüzde puan daha yüksek olduğu belirlendi.

Ayrıca karın içi organların çevresinde biriken visseral yağ hacminin de yüksek tüketim grubunda daha fazla olduğu görüldü.

Araştırmacılar, bu sonuçların aşırı işlenmiş gıda tüketimi ile metabolik sağlık arasındaki bağlantının değerlendirilmesi açısından önemli olduğunu bildirdi.

YAŞ, SİGARA, TANSİYON VE DİYABET DEĞERLENDİRİLDİ

Bilim insanları, beslenme alışkanlıkları ile beyin damar sağlığı arasındaki ilişkiyi incelerken başka sağlık ve yaşam tarzı değişkenlerini de dikkate aldı.

Yaş, sigara kullanımı, fiziksel aktivite, sosyoekonomik durum, yüksek tansiyon ve diyabet gibi faktörler analizlerde değerlendirildi.

Bu değişkenler hesaba katıldığında da aşırı işlenmiş gıda tüketimi ile damar kaynaklı beyin hasarı bulguları arasında istatistiksel bir ilişki gözlendi.

Bununla birlikte araştırmacılar, ölçülmeyen veya tam olarak değerlendirilemeyen başka faktörlerin sonuçları etkilemiş olabileceğini belirtti. 

AŞIRI İŞLENMİŞ GIDALAR NELERDİR?

Aşırı işlenmiş gıdalar, genellikle endüstriyel işlemlerden geçirilmiş ve çeşitli katkı maddeleri içerebilen ürünleri kapsıyor.

Bu gruba, içeriklerine ve üretim yöntemlerine bağlı olarak bazı paketli atıştırmalıklar, şekerli içecekler, hazır tatlılar, işlenmiş et ürünleri ve hazır yemekler girebiliyor.

Ancak her paketli ürün aşırı işlenmiş gıda olarak sınıflandırılmıyor. Gıdaların üretim süreçleri ve içerikleri değerlendirmede önem taşıyor.

Araştırmada gıda tüketimi, katılımcıların beslenme sıklığı anketlerinden elde edilen veriler kullanılarak analiz edildi.

ARAŞTIRMA NEDEN-SONUÇ İLİŞKİSİNİ KANITLAMIYOR

Araştırmacılar, elde edilen sonuçların yorumlanmasında dikkatli olunması gerektiğini vurguladı.

Çalışmanın kesitsel ve gözlemsel olması nedeniyle aşırı işlenmiş gıdaların doğrudan beyin damar hasarına neden olduğu kanıtlanmadı.

Ayrıca gıda tüketiminin farklı ölçüm yöntemleriyle değerlendirilmesi, bazı sonuçların istatistiksel gücünü değiştirdi.

Uzmanlar, beslenme alışkanlıkları ile beyin damar sağlığı arasındaki ilişkinin daha net anlaşılması için uzun dönemli araştırmaların gerekli olduğunu belirtiyor.

BESLENME TERCİHLERİ VE BEYİN SAĞLIĞI YENİDEN GÜNDEMDE

Kanada'daki araştırma, aşırı işlenmiş gıda tüketimi ile orta yaş döneminde belirti vermeden gelişebilen beyin damar değişiklikleri arasındaki olası bağlantıya dikkat çekti.

Bilim insanları, bulguların henüz doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi ortaya koymadığını ancak beslenme alışkanlıklarının uzun vadeli beyin damar sağlığı açısından araştırılmasının önem taşıdığını ifade etti.

Çalışmanın sonuçları, beslenme ve beyin sağlığı arasındaki ilişkinin daha kapsamlı bilimsel araştırmalarla incelenmesi gerektiğini gösteriyor.

GRAFİK/FOTO :KÜBRA ÇİÇEK
EDİTÖR:TUĞBA ÇİÇEK /HAKAN ÇİÇEK