Dünya alarmda: Göçmen kuşların yüzde 45’inin popülasyonu azalıyor

Dünya Kuşları Koruma Kurumu (BirdLife International) tarafından yayımlanan “Dünya Kuşlarının Durumu” raporu, göçmen kuşların karşı karşıya olduğu tehditlerin boyutunu ortaya koydu. Rapora göre dünyadaki 1843 göçmen kuş türünün yüzde 45’inin popülasyonu azalıyor. Göçmen kuş türlerinin yüzde 11’i ise neslinin tükenme riskiyle karşı karşıya bulunuyor.

BirdLife International’ın dört yılda bir hazırladığı “Dünya Kuşlarının Durumu” raporunun yeni sayısında ilk kez tamamen göçmen kuşlara ve bu türlerin bağlı olduğu göç yollarına odaklanıldı.

Raporda, her yıl milyarlarca kuşun mevsimsel olarak değişen beslenme ve yaşam kaynaklarından yararlanmak amacıyla dünya genelinde uzun mesafeler kat ettiği belirtildi. Kuşların kullandığı geniş rotalar ise göç yolları olarak tanımlanıyor.

1843 göçmen kuş türü bulunuyor

Dünya genelinde 1843 göçmen kuş türünün bulunduğu belirtilen raporda, kara ve su kuşları için 4 büyük göç yolu sistemi, deniz kuşları için ise 6 göç yolu belirlendi.

Göç yollarının, kuşların üreme ve üreme dışı alanlarının yanı sıra göç sırasında dinlenmek ve beslenmek için kullandıkları bölgeleri de kapsayan geniş bir ağ oluşturduğu kaydedildi.

Her iki göçmen kuş türünden biri azalıyor

Rapora göre daha önce yaygın olarak görülen çok sayıda göçmen kuş türünün popülasyonunda düşüş yaşanıyor. Tüm göçmen kuş türlerinin yüzde 45’inin popülasyonunun azalması dikkat çekerken, özellikle denizel yaşam alanlarını, ormanları ve kıyı sulak alanlarını kullanan türlerin durumunun daha kötü olduğu belirtildi.

Göçmen kıyı kuşu türlerinin yüzde 54’ünün popülasyonunun azaldığı açıklandı.

Her 9 türden biri tehdit altında

Dünya genelindeki göçmen kuş türlerinin yüzde 11’inin neslinin tükenme tehdidi altında olduğu bildirildi. Bu oran yaklaşık olarak her 9 göçmen kuş türünden birinin tehdit altında olduğu anlamına geliyor.

Son 150 yılda 7 göçmen kuş türünün neslinin tükendiği veya tükenmiş olabileceği belirtilirken, deniz kuşları ve kıyı kuşlarının en fazla tehdit altındaki gruplar arasında yer aldığı kaydedildi.

Deniz göç yollarındaki deniz kuşu türlerinin yüzde 42’sinin neslinin tükenme riskiyle karşı karşıya olduğu bildirildi.

Göç yolları kıtaları ve okyanusları birbirine bağlıyor

Raporda kara ve su kuşları için 4 büyük göç yolu sistemi belirlendi. Bunlar Amerikalar Göç Yolu Sistemi, Afrika-Avrasya Göç Yolu Sistemi, Orta Asya Göç Yolu ve Doğu Asya-Avustralasya Göç Yolu olarak sıralandı.

Amerikalar Göç Yolu Sistemi; Pasifik Amerikalar, Orta Amerikalar ve Atlantik Amerikalar göç yollarından oluşuyor.

Afrika-Avrasya Göç Yolu Sistemi ise Doğu Atlantik, Karadeniz-Akdeniz ve Doğu Asya-Doğu Afrika göç yollarını kapsıyor.

Deniz kuşları için belirlenen 6 göç yolu ise Pasifik Okyanusu, Atlantik Okyanusu, Kuzey Hint Okyanusu, Doğu Hint Okyanusu, Batı Pasifik Okyanusu ve Güney Okyanusu göç yolları olarak sıralandı.

Raporda, göç yollarının okyanuslara ve kıtalara yayıldığı ve birlikte dünyadaki ülkeleri birbirine bağlayan geniş bir ekolojik ağ oluşturduğu belirtildi.

Göçmen kuşların yok olma riski artıyor

Raporda, göçmen kuşların genel yok olma riskinin arttığı ifade edildi. Türlerin durumunda kötüleşmeye yol açan baskıların, başarılı koruma çalışmaları ve baskıların azaltılması sonucunda durumunu iyileştiren faktörlerden daha etkili olduğu belirtildi.

Gerçek anlamda durumundaki iyileşme nedeniyle 34 göçmen kuş türü daha düşük yok olma riski kategorisine geçerken, 102 göçmen kuş türü durumundaki kötüleşme nedeniyle daha yüksek yok olma riski kategorisine geçti.

İnsan faaliyetleri başlıca tehditler arasında

Göçmen kuşlardaki azalmanın nedenlerinin büyük ölçüde insan faaliyetlerinden kaynaklandığı belirtildi. Rapora göre tehdit altındaki türlerden 139'u istilacı yabancı türler ve hastalıklardan, 103'ü tarımdan, 103'ü iklim değişikliğinden, 99'u avcılık ve yakalamadan, 96'sı kirlilikten etkileniyor.

Bunların yanı sıra 71 tür kentsel gelişimden, 65 tür insan kaynaklı rahatsızlıklardan, 62 tür balıkçılıktan, 55 tür enerji altyapısından ve 39 tür ağaç kesiminden etkileniyor.

Göçmen kuşların göç yolları boyunca birden fazla tehditle karşı karşıya kaldığı ve bu durumun göç sırasında kümülatif etkilere ve yüksek ölümlere yol açabildiği belirtildi.

Koruma çalışmaları için küresel iş birliği

BirdLife International raporunda, dünya genelindeki 120 BirdLife ortağının göçmen kuşların korunması için çalışmalar yürüttüğü kaydedildi.

Kritik alanların korunması ve yönetilmesi, yaşam alanlarının korunması ve yeniden oluşturulması, istilacı yabancı türlerin kontrolü, iklim değişikliğine uyum ve biyolojik çeşitliliğin korunması, sürdürülebilir tarım ve ormancılığın teşvik edilmesi ile yasa dışı öldürme ve aşırı kullanımın önlenmesi gerekli koruma önlemleri arasında gösterildi.

Ayrıca doğaya duyarlı arazi kullanım planlaması, balıkçılık faaliyetlerinde deniz kuşlarının istem dışı yakalanmasının önlenmesi ve tehdit altındaki türlere yönelik kurtarma çalışmalarının uygulanması önerildi.

150 yılda 7 göçmen kuş türü kaybedildi

Rapora göre son 150 yılda 7 göçmen kuş türünün neslinin tükendiği kesinleşti veya bu türlerin tükenmiş olabileceği değerlendirildi.

Bu türlerden 3'ünün neslinin tükendiği kesinleşirken, 4 tür “Kritik Tehlikede-Muhtemelen Tükenmiş” (CR-PE) kategorisinde değerlendiriliyor.

Nesli tükenen veya tükenmiş olabileceği belirtilen 7 türün biri dışında tamamının Amerika kıtalarında yaşadığı bildirildi. Bu türler arasında 2025 yılında küresel ölçekte neslinin tükendiği kesinleşen ince gagalı kervançulluğu da bulunuyor.